Η κορυφή του Moure de la Gardille, σε υψόμετρο 1.503 μέτρων, υψώνεται δυτικά του La Bastide-Puylaurent. Αποτελεί έναν πραγματικό παράδεισο για πεζοπόρους, κυνηγούς και συλλέκτες—μια απέραντη και μεγαλειώδη «νεκρή ζώνη» (no man's land) που αγκαλιάζει τα 10.000 εκτάρια του απέραντου δάσους του παλιού αβαείου του Mercoire. Εδώ, το ανάγλυφο είναι ήπιο, σμιλεμένο από μια μακριά πανοραμική κορυφογραμμή την οποία διασχίζει το GR®7. Πρόκειται για το διάσημο μονοπάτι μεγάλων αποστάσεων που συνδέει τα Βόσγια Όρη με τα Πυρηναία και συγκαταλέγεται στα πιο φημισμένα της Γαλλίας.
Από την κορυφή, η θέα είναι απλώς θεαματική. Προς τον βορρά και την ανατολή, το βλέμμα αγκαλιάζει το όρος Mézenc, την Άνω Αρντές και τη λίμνη Charpal. Προς τον νότο, δύο παράλληλες οροσειρές εκτείνονται μέχρι εκεί που φτάνει το μάτι: το όρος Goulet σε πρώτο πλάνο και, στο βάθος, οι κορυφές του Mont Lozère που κλείνουν τον ορίζοντα. Βρισκόμαστε κυριολεκτικά στη στέγη της Γαλλίας, πολύ κοντά στις πηγές του ποταμού Allier, ο οποίος ρέει προς τον Λίγηρα, και του Chassezac, που καταλήγει στον Ροδανό. Στις πλαγιές του ορεινού όγκου του Goulet γεννιούνται επίσης οι πηγές του ποταμού Lot, τα νερά του οποίου προορίζονται να ενωθούν με τον Γαρούνα. Μόνο για αυτό το εκπληκτικό πανόραμα, η ανάβαση αξίζει τον κόπο (υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι ο καιρός είναι καλός!).
Σήμερα, όμως, ο στόχος μας είναι λίγο διαφορετικός: αναζητούμε την πηγή του Allier. Θέλουμε να ανακαλύψουμε αυτό το πρώτο ρυάκι και να γευτούμε το νερό του, ακριβώς όπως ξεδιψάει κανείς στην πηγή του Λίγηρα, ρίχνοντας στο πρόσωπό του το καθαρό νερό από τη γούρνα στον στάβλο του Mont Gerbier de Jonc. Τριακόσια μέτρα πιο ψηλά, φτάνουμε στο μονοπάτι της κορυφογραμμής, το οποίο θα μας οδηγήσει στην κορυφή του Moure de la Gardille. Η άγρια ομορφιά του τοπίου μας συναρπάζει· στη διαδρομή, μάλιστα, συναντάμε περίπου τριάντα πεζοπόρους που συνοδεύονται από τρία υποζύγια.
Στους πρόποδες του Moure, σε μια διχάλα του δρόμου, μια ταπεινή, χειροποίητη πινακίδα από ξύλο πεύκου μας ενημερώνει ότι η πηγή βρίσκεται 150 μέτρα μακριά, «εκτός διαδρομής», στην πλαγιά του Chasseradès. Συνεχίζουμε με τα πόδια, καθώς με την πρώτη κλίση το βουνό στενεύει, σχηματίζοντας κάτι σαν χαράδρα, που βυθίζεται κάτω από το σκοτεινό θόλο ενός δάσους.
Πάνω σε ένα χαλί από νεκρά φύλλα, με το βλέμμα σε εγρήγορση, διακρίνουμε ξαφνικά ένα λεπτό ρυάκι να κυλάει σε μια μικρή λιμνούλα. Ο ήλιος παιχνιδίζει στο νερό, κάνοντας τις αντανακλάσεις του να λαμπυρίζουν μέσα από το φύλλωμα που θροΐζει στον άνεμο — το θέαμα είναι συναρπαστικό: ιδού ο Allier, μόλις γεννημένος. Είναι όμως αυτή η πηγή που αναζητούμε; Σύμφωνα με τον ορειβατικό μας οδηγό, εδώ θα έπρεπε να υπάρχει μια όμορφη εμαγιέ πλακέτα εις ανάμνηση της περιπέτειας τριών νέων από το Langeac οι οποίοι, το 1992, περπάτησαν τον Allier από την πόλη τους έως την πηγή του, σε διάστημα δώδεκα ημερών.
Είτε πρόκειται για τον Λίγηρα, τον Νείλο ή τον Μεκόνγκ, η ακριβής τοποθεσία των πηγών ανέκαθεν προκαλούσε αντιπαραθέσεις. Θα θέλαμε να αποφύγουμε αυτού του είδους τη σύγχυση, ωστόσο εδώ δεν υπάρχει το παραμικρό ίχνος της περίφημης πλακέτας. Αντίθετα, στον κορμό ενός δέντρου υπάρχει μια ζωγραφισμένη επιγραφή, στο ίδιο κίτρινο χρώμα με τα σημάδια του μονοπατιού, που αναγράφει «ALLIR», με ένα τελικό «R» να λείπει ή να είναι ιδιότυπο. Πρόκειται για ορθογραφικό λάθος ή για λέξη της τοπικής διαλέκτου; Το μυστήριο παραμένει. Ένα χιλιόμετρο πιο κάτω, φτάνουμε τελικά μπροστά σε ένα μικρό τσιμεντένιο φράγμα, το οποίο εγκαινιάστηκε το 1995 από τον δήμαρχο του Chasseradès: αποτελεί το πρώτο τεχνικό έργο στον ρου του Allier. Και η περίφημη πλακέτα βρίσκεται πράγματι εκεί.
Η μέρα ολοκληρώνεται με μια εξαιρετικά θετική νότα, ειδικά από τη στιγμή που την παρατείνουμε με πολύ καλή παρέα. Στη βεράντα, γνωρίσαμε δύο πεζοπόρους που διασχίζουν το Μονοπάτι του Στίβενσον (GR®70) από το Le Monastier-sur-Gazeille έως το Saint-Jean-du-Gard. Μας μιλούν με μεγάλο ενθουσιασμό για τον ξενώνα L'Etoile, που βρίσκεται στο La Bastide-Puylaurent.
Ο ιδιοκτήτης του καταλύματος τους έχει κάνει μεγάλη εντύπωση: μισός Έλληνας, μισός Βέλγος, μουσικός και λάτρης της περιπέτειας στον ελεύθερο χρόνο του — μια πραγματικά ξεχωριστή φυσιογνωμία. Ο Philippe Papadimitriou είναι ένας σύγχρονος καουμπόι, ο οποίος περηφανεύεται, με αρκετή δόση χιούμορ, ότι έχει διαβάσει μόνο πέντε βιβλία στη ζωή του. Πρόκειται για έναν «άνθρωπο της υπαίθρου», που σίγουρα θα μπορούσε να μας διαφωτίσει σχετικά με την ιστορία της πηγής.
Αποφασίζουμε, λοιπόν, να κάνουμε μια στάση στο σπίτι του κατά την επιστροφή μας. Ο γίγαντας μας υποδέχεται με τα μεγάλα, ανοιχτόχρωμα μάτια του να δείχνουν έκπληξη: «Η πηγή του Allier; Αν την ξέρω; Όχι. Αλλά τι σημασία έχει;». Έχει απόλυτο δίκιο ο Έλληνας. Εκείνο το μικρό ρυάκι κάτω από τα δέντρα μάς είναι υπεραρκετό. Αν πρόκειται για την «επίσημη» ή την «πραγματική» πηγή, ελάχιστη σημασία έχει. Ο ήλιος λάμπει, η περιοχή της Lozère είναι υπέροχη, και η ζωή είναι ωραία.
***
Η γραμμή που χωρίζει τα ύδατα μεταξύ των Σεβέν (Cévennes) και της Margeride διασχίζει αυτή την περιοχή, η οποία βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μεγάλες λεκάνες απορροής: τη λεκάνη Ροδανού-Μεσόγειου και τη λεκάνη Λίγηρα-Βρετάνης. Ως εκ τούτου, το υδρογραφικό δίκτυο του δήμου είναι ιδιαίτερα πυκνό, αυλακωμένο από πολυάριθμα ρυάκια και «valats» (τοπικός όρος για τα βαθιά ρέματα), όπως το ρέμα Rieufrais ή αυτό των Gouttes. Από την πλευρά της λεκάνης του Λίγηρα-Βρετάνης, ο Allier εισέρχεται στα ομώνυμα φαράγγια προτού καταλήξει στον Λίγηρα, ενώ οι παραπόταμοι του νότου ρέουν προς τον Chassezac για να καταλήξουν στον ποταμό Ardèche, στη λεκάνη Ροδανού-Μεσόγειου. Η αφθονία αυτή των υδάτων επέτρεψε την κατασκευή ενός φράγματος στο Puylaurent, ωστόσο αποτελεί επίσης σοβαρό κίνδυνο, καθώς η περιοχή πλήττεται τακτικά από σφοδρές βροχοπτώσεις (τα γνωστά «επεισόδια των Σεβέν») που προκαλούν πλημμύρες. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Allier πηγάζει στα δυτικά του La Bastide, κοντά στο Moure de la Gardille, εντός της παλαιάς κοινότητας του Chasseradès. Εδώ ακριβώς γεννιέται το πρώτο ρυάκι αυτού του ποταμού, που έχει μήκος 420 χιλιόμετρα.
Οι μυοκάστορες και οι κάστορες είναι μερικά από τα είδη που μπορεί να παρατηρήσει κανείς κατά μήκος του Allier, ενός ποταμού με πλούσια βιοποικιλότητα. Ο πληθυσμός των ψαριών είναι ιδιαίτερα πλούσιος, περιλαμβάνοντας είδη όπως πέστροφες, θύμαλλους και λούτσους. Ωστόσο, η δημιουργία πολλών φραγμάτων στον Λίγηρα οδήγησε στην σχεδόν πλήρη εξαφάνιση του σολομού του Allier (Salmo salar). Η μείωση αυτή οφείλεται σε διάφορους παράγοντες: την απουσία ή ακαταλληλότητα κλιμάκων για τα ψάρια, τη μείωση της ροής των υδάτων, την κάλυψη των τόπων αναπαραγωγής με λάσπη, τη μείωση των επιπέδων διαλυμένου οξυγόνου, την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του νερού, καθώς και τη λαθροαλιεία. Ευτυχώς, εδώ και χρόνια έχουν αναληφθεί πολυάριθμες εθελοντικές δράσεις με σκοπό την επανεισαγωγή αυτού του μυθικού ψαριού, το οποίο αποτελεί την πηγή μιας χιλιετούς πολιτιστικής παράδοσης.
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 έχουν τεθεί σε εφαρμογή εκστρατείες αποκατάστασης για να ενθαρρυνθεί η επιστροφή των σολομών στον Allier. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν την κατασκευή υποδομών που διευκολύνουν τη διέλευσή τους, την αποκατάσταση των βιοτόπων και τη σχολαστική διαχείριση των υδάτινων οικοσυστημάτων. Παράλληλα, υλοποιήθηκαν προγράμματα επαναπληθυσμού για την ενίσχυση της δυναμικής του πληθυσμού. Οι προσπάθειες αυτές αρχίζουν να αποδίδουν καρπούς, καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί αναφορές για σολομούς που ανεβαίνουν ξανά τον ποταμό. Παρ' όλα αυτά, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη· η αυστηρή διατήρηση του βιοτόπου τους και της ποιότητας του νερού στον Allier είναι ζωτικής σημασίας για την εξασφάλιση της επιβίωσης αυτού του εμβληματικού είδους.
Ο σολομός του Allier κατέχει, άλλωστε, το ρεκόρ της μακρύτερης μετανάστευσης στη Δυτική Ευρώπη. Το 2018, 389 σολομοί διέσχισαν το πέρασμα του Vichy, ενώ ο μέσος όρος της προηγούμενης πενταετίας ήταν 677. Για να είναι βιώσιμο το είδος στον ποταμό, εκτιμάται ότι απαιτούνται τουλάχιστον 2.000 ενήλικα άτομα να ανεβαίνουν το ρεύμα κάθε χρόνο κατά την περίοδο της αναπαραγωγής. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, τα ρεκόρ διέλευσης σημειώθηκαν το 2003 και το 2015, όταν καταμετρήθηκαν περίπου 1.200 σολομοί. Σύμφωνα με την Ένωση Προστασίας του Σολομού του Allier, τα κυριότερα εμπόδια στη μετανάστευσή τους παραμένουν το φράγμα του Poutès στην περιοχή Haute-Loire (παρά τις κάποιες βελτιώσεις), το φράγμα των Lorrains στη Nièvre (που τροφοδοτεί το πλευρικό κανάλι του Λίγηρα), καθώς και η αυξημένη παρουσία θηρευτών όπως ο γουλιανός (silure) και ο κορμοράνος, μια αποικία του οποίου έχει εγκατασταθεί κατάντη του Vichy.
Το GR®470, γνωστό και ως μονοπάτι των Φαραγγιών του Allier, είναι μια υπέροχη διαδρομή μεγάλης πεζοπορίας που ακολουθεί τον ρου του ποταμού από το Brioude στη Haute-Loire μέχρι το Moure de la Gardille. Αυτή η διαδρομή των σχεδόν 200 χιλιομέτρων διασχίζει εξαιρετικά ποικιλόμορφα τοπία, από εντυπωσιακά φαράγγια μέχρι πυκνά δάση και γραφικά χωριά με ιδιαίτερο χαρακτήρα.